Streszczenia wystąpień na 10 Jubileuszowej Konferencji Psychoonkologicznej,
 

Streszczenia wystąpień na 10 Jubileuszowej Konferencji Psychoonkologicznej,
11-12 września 2009 r. Władysławowo - Hotel Velaves.

Sesja: Psychologiczne problemy w hematologii.

ANALIZA BLOGÓW PROWADZONYCH W OBSZARZE TEMATYCZNYM NOWOTWORÓW DZIECIĘCYCH

Karolina Reszka, Marzena Samardakiewicz
Klinika Hematologii i Onkologii Dziecięcej UM, Lublin

Wprowadzenie: Blogi stanowią dynamicznie rozwijający się element nowych mediów, który stworzył nową jakość komunikowania się. Blogi prowadzone są na wielu obszarach tematycznych. Interesującym zagadnieniem wydaje się być zapotrzebowanie na prowadzenie blogów przez osoby dotknięte chorobą nowotworową dziecka.
Cel pracy: Analiza zawartości i motywów prowadzenia blogów i indywidualnych stron internetowych prowadzonych w obszarze tematycznym dzieci z chorobami nowotworowymi.
Materiał i metody: Przeanalizowano 53 blogi i indywidualne strony internetowe prowadzone na rzecz dzieci z chorobami nowotworowymi. Podstawę analizy stanowiły następujące kryteria: identyfikacja autorów wpisów, motywacja prowadzenia, charakter zamieszczanych treści, zakres podejmowanych tematów, zawartość elementów dodatkowych (fora, komentarze, odnośniki), popularność, zasięg, średnia życia bloga.
Wyniki: Autorami większości stron byli rodzice dzieci leczonych z powodu choroby nowotworowej, choć moderatorami sporej części były także nieokreślone osoby spoza najbliższej rodziny.  Zaledwie 4 z analizowanych blogów były prowadzone przez nastoletnich pacjentów. Głównym motywem prowadzenia takiej strony wydaje się być możliwość skutecznego poszukiwania wsparcia finansowego i materialnego poprzez umieszczanie numerów kont, odnośników do fundacji, czasem banerów reklamowych. Nie we wszystkich przypadkach zasadność takiej pomocy była dostatecznie wyjaśniona. Innymi motywami było poszukiwanie osób z podobnymi problemami (budowanie tzw. blogosfery), poszukiwanie wsparcia wśród czytelników, możliwość dzielenia się własnymi emocjami i przeżyciami (elementy autoterapii), szukanie nowych możliwości leczenia. Liczniki umieszczane na stronie wskazywały ich ogromną popularność. Wiele blogów zawierało odnośniki do organizacji pomocowych (nie zawsze o statusie OPP) oraz apeli wspierających akcje dawstwa krwi i szpiku. Zapiski umieszczane na blogach miały bardzo różny charakter – od suchej relacji dotyczącej czynności medycznych, poprzez opis codziennego życia w szerszej pespektywie i dzielenie się emocjami, po tematy bardziej złożone (np. pytania o sens życia itp). Niepokojące były strony o negatywnym przekazie – epatujące opisami bolesnych zabiegów, podkreślające porażki i trudy leczenia, zawierające zdjęcia, których celem jest wywołanie silnych emocji. Wszystkie strony zawierały ponadto informacje opisujące typ choroby nowotworowej rozpoznanej u dziecka, czasem lakoniczne i skopiowane z niepewnych źródeł. Niezwykle ważnym i obecnym niemal wszędzie elementem były komentarze czytelników lub fora. Natomiast blogi prowadzone przez nastoletnich pacjentów wydają się być niezwykle dojrzałe i mające znaczącą wartość terapeutyczną.
Podsumowanie: Z uwagi na różnorodność treści analizowanych blogów trudno jednoznacznie ocenić ich wartość i znaczenie dla samych autorów. Biorąc pod uwagę popularność tego typu stron wśród czytelników i jednocześnie przeświadczenie wielu z nich o wiarygodności i rzetelności zawartych w ich treści, blogosfera jest idealnym narzędziem oddziaływania. Z tego względu niepokój może budzić nie tyle całkowita swoboda w ich tworzeniu, ale brak narzędzi do egzekwowania ponoszenia odpowiedzialności za treści będące manipulacjami. Skala zjawiska nie może być bagatelizowana zarówno przez organizacje, jak również środowiska lekarskie, których po części wizytówka widnieje w opisywanych życiorysach. Należy zatem zadbać o rozwój stron internetowych o dużych walorach informacyjnych, w których w przystępny sposób opisuje się poszczególne zagadnienia onkologii i hematologii dziecięcej, a także wskazuje dostępność różnych form leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach pediatrycznych oraz różne formy wsparcie oferowanych przez liczne organizacje pozarządowe.



PRZEWLEKŁE ZMĘCZENIE A DEPRESJA CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE.
Gabriela Chojnacka-Szawłowska
Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Wydział Psychologii

Przewlekłe zmęczenie należy do jednego spośród  najczęstszych symptomów zgłaszanych przez chorych na nowotwory złośliwe. Ocenia się, że dotyczy ono od 60-90% osób, nie tylko w trakcie leczenia, ale często wiele  miesięcy po pozytywnie zakończonej terapii bez klnicznych oznak procesu nowotworowego.
 Mechanizmy  zaangażowane w rozwój i utrzymywanie zmęczenia  w tej grupie chorych nie są w pełni poznane. Wśród  różnorodnych uwarunkowań zwraca się uwagę na  współwystepowanie  zmęczenia i depresji. Czysto temporalna koincydencja tych dwu zaburzeń nie wyjaśnia jakie mechanizmy wiążą  nowotwór złośliwy i depresję oraz przewłekłe zmęcznie. W obszarze onkologii zmęczenie jest rozumiane jako wielowymiarowe zjawisko z komponentami somatycznymi, poznawczymi, emocjonalnymi i behawioralnymi. Psychologiczne symptomy zaburzeń poznawczych i emocjonalnych należące do klinicznego obrazu depresji mogą stanowić ważne elementy w różnicowaniu depresji i zmęczenia.
 Praca ma  na celu ukazanie trudności a zarazem potrzeby różnicowania zmęczenia i depresji chorych onkologicznie.
Ilustrację do  prezentacji teoretycznego aspektu zagadnienia stanowią wstepne wyniki badań własnych. 



PSYCHOEDUKACJA BAZUJĄCA NA GŁÓWNYCH POJĘCIACH PSYCHOLOGII ZDROWIA

Marcin Jabłoński, Katarzyna Dyl-Matuszko
Centrum Zdrowia Psychicznego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego
im. L. Rydygiera w Krakowie

Tematem wystąpienia jest prezentacja metody psychoedukacji bazującej na podstwowych pojęciach psychologii zdrowia.
Wychodząc z założenia, że pomiędzy językiem profesjonalistów ochrony zdrowia odzwierciedlającym ich sposób myślenia i komunikacji a językiem ich pacjentów istnieje niejednokrotnie olbrzymia przepaść, zasadne wydaje się  jasne i przystępne sformułowanie pojęć na których opiera się codzinna praktyka lekarska i pielęgnacyjna, jak  pojęcia: zdrowia i choroby, wsparcia społeczngo, stresu, współpracy, komunikacji, emocji i innych. Autorzy  prezentują oryginalny plan psychoedukacji, uzasadniają wybór i postulowane znaczenie poszczególnych modułów  edukacyjnych oraz opisują przebieg przykładowej sesji psychoedukacyjnej z własnej praktyki klinicznej. 



POLSKA ADAPTACJA SKALI DISTRESS THERMOMETER I PROBLEM LIST. BADANIA WALIDACYJNE WŚRÓD PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH
Jolanta Życińska, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie
Ewa Wojtyna, Uniwersytet Śląski w Katowicach
Alicja Heyda, Instytut Onkologii w Gliwicach
Anna Syska-Bielak, Instytut Onkologii w Gliwicach

Założenia: Dystres u chorych na nowotwory, nawet o wysokim natężeniu, jest rzadko rozpoznawany przez onkologów.
Wiąże się to z niestosowaniem się do zaleceń lekarskich, niezadowoleniem z opieki medycznej oraz niską oceną jakości życia przez pacjentów w każdym jej wymiarze.  W związku z tym uzasadnione wydaje się podjęcie adaptacji Distress Thermometer i Problem List (PL) - narzędzi o sprawdzonych walorach psychometrycznych wykorzystywanych do badań przesiewowych rekomendowane przez NCCN do systematycznej oceny poziomu dystresu wśród pacjentów onkologicznych.
Metoda: W opracowaniu polskiej wersji językowej wykorzystano kryteria dotyczące tłumaczeń międzykulturowych:  poprawności tłumaczenia i językowej oraz odpowiedniości znaczenia. Następnie przeprowadzono badania w grupie 167 pacjentów w wieku 25-75 lat (M=49,92; SD=12,8), zróżnicowanej pod względem lokalizacji nowotworu oraz leczenia w ostatnim miesiącu. Pacjenci nie byli objęci leczeniem psychiatrycznym w okresie ostatnich dwóch lat. Badania walidacyjne prowadzone były z wykorzystaniem następujących narzędzi: Inwentarz Depresji Becka (BDI), Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (STAI), Ocena Zdrowia Psychicznego wg Goldberga (GHQ-12) oraz Kwestionariusz Jakości Życia (EORTC QLQ-C30).
Wyniki: Na podstawie procedury krzywej ROC określono, że optymalnym punktem odcięcia w polskiej adaptacji Termometru Dystresu (TD) jest 4 (wielkość AUC wyniosła dla BDI - 0,75; GHQ-12 0,78, natomiast dla STAI-S - 0,80) i różni się od przyjętego w wersji oryginalnej równego 5. Zmienne demograficzne charakteryzujące badanych oraz zmienne opisujące chorobę nowotworową nie wpływały na poziom ocenianego przez pacjentów dystresu. Grupa chorych na nowotwory powyżej optymalnego punktu odcięcia istotnie częściej deklarowała problemy emocjonalne, problemy fizyczne oraz praktyczne zawarte w Liście Problemów (PL). Ocena jakości życia związana ze stanem zdrowia (z pominięciem wymiaru somatycznego) nie łączyła się bezpośrednio z poziomem dystresu ocenianego za pomocą TD.
Wnioski: Na podstawie uzyskanych wyników badań można stwierdzić, że polska adaptacja TD jest prostym narzędziem przesiewowym o dobrych walorach psychometrycznych, służącym do oceny poziomu dystresu wśród pacjentów onkologicznych. Warto dodać, że w badanej grupie pacjentów wynik równy lub większy od 4 uzyskało 69,5% pacjentów.
Oznacza to, że jest to grupa chorych nie objęta oddziaływaniami terapeutycznymi. Wśród problemów wyróżniających tych pacjentów znajdują się problemy emocjonalne (np. lęki, depresja, martwienie się), fizyczne (np. wygląd, zaparcia, biegunka) i praktyczne (np. wychowywanie dziecka, praca, mieszkanie).


 

Sesja: Przystosowanie do choroby nowotworowej.

TEMPERAMENT, STYLE RADZENIE SOBIE ZE STRESEM A PTSD U OSÓB CHORYCH NA NOWOTWORY.

Agnieszka Laskowska
Klinika Psychiatrii i Stresu Bojowego WIM/ Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

Diagnoza choroby nowotworowej, która jest  traumatycznym wydarzeniem, może stać się przyczyną rozwoju zaburzeń stresowych pourazowych (PTSD). Cechują się one nawracającym, uporczywym przeżywaniem traumy, unikaniem sytuacji związanych z urazem, emocjonalnym odrętwieniem oraz objawami  zwiększonego pobudzenia fizjologicznego.
Jednym z pytań, na które w ostatnich latach poszukują odpowiedzi badacze PTSD są przyczyny, dlaczego to samo traumatyczne zdarzenie u jednych powoduje rozwinięcie się objawów PTSD, a u innych  nie wywołuje poważniejszych następstw. Jedną z hipotez wyjaśniających te różnice jest zależność reakcji na stres od cech temperamentu oraz od indywidualnych stylów radzenia sobie ze stresem.
Cel: Celem prezentowanych badań było określenie związku cech temperamentu i stylów radzenia sobie ze stresem z intensywnością symptomów PTSD. Ponadto podjęto próbę określenia, które cechy temperamentu i style radzenia sobie ze stresem są najlepszymi predyktorami  symptomów PTSD w badanej grupie.
Metoda: Badania zostały przeprowadzone w grupie 150 pacjentów (55 kobiet i 95 mężczyzn) hospitalizowanych w Oddziale Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego. Do badania cech temperamentu użyty został inwentarz Formalna Charakterystyka Zachowania - Kwestionariusz Temperamentu (FCZ-KT). Narzędzie to służy do badania sześciu cech temperamentu: żwawości, perseweratywności, wrażliwości sensorycznej, reaktywności emocjonalnej, wytrzymałości i aktywności. Do badania stylów radzenia sobie ze stresem wykorzystano polską wersję Skali Przystosowania Psychicznego do Choroby Nowotworowej - Mini MAC.  Mini-MAC pozwala diagnozować dwa style radzenia sobie: konstruktywny i destrukcyjny. Do pomiaru nasilenia objawów stresu pourazowego zastosowano kwestionariusz PTSD w wersji czynnikowej (PTSD-C) pozwalający na ilościową ocenę objawów zaburzeń stresowych pourazowych. Kwestionariusz służy do diagnozy głównych wymiarów PTSD, mierzonych w dwóch skalach - Intruzji/Pobudzenia i Unikania/Odrętwienia.
Wyniki: Wyniki badań wskazują na związek cech temperamentu, a zwłaszcza reaktywności emocjonalnej i perseweratywności z zaburzeniami stresowymi pourazowymi. Intensywność objawów PTSD zależy również od destrukcyjnego stylu radzenia sobie ze stresem. Reaktywność emocjonalna i destrukcyjny styl radzenia sobie wyjaśniają 55% zmienności ogólnych objawów zaburzeń stresowych pourazowych.
Wnioski: Reaktywność emocjonalna i przyjmowanie destrukcyjnego stylu radzenia sobie ze stresem w sytuacji narażenia na traumatyczne zdarzenie są czynnikami sprzyjającymi rozwojowi symptomów zaburzeń stresowych pourazowych. Zaprezentowane wyniki pokazują, że wiedza na temat cech temperamentu i stylów radzenia sobie ze stresem, które wzmagają intensywność PTSD może pomóc w ułożeniu programu efektywnej pomocy psychologicznej dla pacjentów chorych onkologicznie.



HOSPICJUM W WYOBRAŻENIACH PACJENTÓW. PROBLEMY ADAPTACYJNE.

Barbara Smolik, Elżbieta Pożarowska, Marta Czerwik–Kulpa
Centrum Onkologii - Instytut im. M. Curie–Skłodowskiej w Warszawie

Wstęp:
Mimo znacznych postępów, jakie dokonały się w zakresie medycyny paliatywnej, ten rodzaj opieki nie zawsze jest właściwie rozumiany przez społeczeństwo. W przypadku chorych i ich rodzin utrudnia to dokonywanie racjonalnych wyborów, co do sposobów opieki w ostatnich chwilach życia. Należy się zastanowić, jakie błędy myślenia za tym stoją i jak można pomóc pacjentowi w adaptacji do nowej sytuacji.
Cel pracy:
Celem badania było rozpoznanie zniekształceń myślenia pacjentów kierowanych do stacjonarnej opieki paliatywnej na podstawie analizy ich wypowiedzi na temat hospicjum.
Materiał i metody:
Jakościowa analiza dokumentacji psychologicznej pacjentów Centrum Onkologii- Instytut im. M. Curie- Skłodowskiej w Warszawie będących pod opieką Zespołu Wsparcia, którzy kończąc leczenie w Centrum Onkologii byli kierowani do stacjonarnego ośrodka opieki paliatywnej (w okresie 1.01.2009 - 1.06.2009).
Wyniki:
Analiza dokumentacji wskazuje na tendencje do nierealnych wyobrażeń dotyczących pobytu w stacjonarnych ośrodkach opieki paliatywnej.
Chorzy pobyt w hospicjum traktują jako:
1. Wyrok śmierci.
2. Sytuację beznadziejną.
3. Więzienie, z którego nie ma wyjścia.
4. Wykluczenie z życia.
5. Porzucenie przez najbliższych.
6. Ucieczkę przed poczuciem winy w stosunku do rodziny, która miałaby przejąć nad nim opiekę.
7. Kolejny krok „ku uzdrowieniu”.
Nieliczne tylko wypowiedzi dotyczą realnej pomocy, którą pacjenci mogą uzyskać w hospicjum stacjonarnym.
1. Optymalną kontrolę bólu.
2. Zabezpieczenie potrzeb opieki lekarskiej, pielęgniarskiej, psychologicznej i duszpasterskiej.
* podczas prezentacji przedstawione będą wypowiedzi pacjentów, które są charakterystyczne dla poszczególnych wyobrażeń
Wnioski:
Analiza jakościowa dokumentacji psychologicznej wskazuje, że pacjenci kierowani do hospicjów stacjonarnych stosują zniekształcenia myślenia.
Mianowicie:
1. Katastrofizację.
2. Zasadę „wszystko albo nic”.
3. Wyolbrzymianie.
4. Nadmierne uogólnianie.
5. Negatywne przewidywanie.
6. Zasadę „powinno się”.
7. Etykietowanie.
Analiza opinii pacjentów na temat hospicjum stacjonarnego pozwala zastosować odpowiednie techniki psychologiczne, które umożliwią pacjentom łatwiejszą adaptację w hospicjach. Wyznacza także kierunek kształcenia psychologów podejmujących pracę w hospicjum.
Wstępne wyniki analizy dokumentacji sugerują potrzebę dalszego prowadzenia badań w tym kierunku.



ZAPOTRZEBOWANIE NA WSPARCIE SPOŁECZNE W PROCESIE ZMAGANIA SIĘ Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ.

Lidia Zabłocka-Żytka,
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa
Leszek Szewczyk,
DSK, Lublin

W czasie wystąpienia zaprezentowane zostaną i omówione wyniki badań własnych przeprowadzonych w grupie kobiet po mastektomii. Analizie oraz interpretacji poddany jest poziom zapotrzebowania na wsparcie społeczne zarówno w ujęciu funkcjonalnym (emocjonalne, instrumentalne, afirmacyjne), jak i strukturalnym (najbliższa rodzina, specjaliści) oraz związek wsparcia ze sposobami zmagania się z chorobą. Poziom zapotrzebowania na wsparcie analizowany jest dwojako - w związku z wybranymi zmiennymi klinicznymi oraz socjodemograficznymi w grupie kobiet po mastektomii oraz w odniesieniu do stosowanych przez pacjentki sposobów radzenia sobie z chorobą.


 

Sesja: Psychologiczne aspekty objawów somatycznych. Ból.

ZNACZENIE EFEKTU PLACEBO W POSTĘPOWANIU FARMAKOTERAPEUTYCZNYM U PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH.

Iga Wapniarska, Ivan Kocić
Katedra i Zakład Farmakologii, Gdański Uniwersytet Medyczny

Lek oprócz efektu farmakodynamicznego wynikającego bezpośrednio z jego mechanizmu działania wykazuje efekt placebo (łac. będę się podobał). Zjawisko to w odniesieniu do postępowanie farmakologicznego oznacza wywołanie efektu terapeutycznego, czyli poprawę stanu zdrowia pacjenta przez substancję obojętną, imitującą lek, jednak pod warunkiem odpowiedniej sugestii albo „nastawienia” pacjenta na optymistyczny wynik leczenia. Wielkość tego fenomenu zależy zarówno od stanu pacjenta (uwarunkowania psychospołeczne), wiarygodności osoby podającej placebo oraz od jego postaci farmaceutycznej (postać enteralna, parenteralna).
Obecnie nie są jeszcze wyjaśnione mechanizmy wywołania efektu placebo, jak również zmniejszenia czy eliminacji efektu odwrotnego – nocebo. Dane literaturowe opisują maksymalną wielkość efektu placebo rzędu nawet kilkudziesięciu procent. Jest on najczęściej obserwowany podczas farmakoterapii bólu oraz leczenia różnych zaburzeń psychicznych, ze szczególnych uwzględnieniem depresji. Warto podkreślić, że postępowanie w powyższych schorzeniach dotyczy bardzo często pacjentów onkologicznych zarówno z dobrym rokowaniem, jak i objętych opieką paliatywną, gdzie również aspekt etyczny tego zjawiska posiada ogromne znaczenie.


 

Sesja: Psychologiczne aspekty objawów somatycznych.


ZABURZENIA SNU U PACJENTÓW OPEROWANYCH Z POWODÓW ONKOLOGICZNYCH-DOŚWIADCZENIA WŁASNE.

Renata Chrzan, Tomasz Kulpa
Oddział Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej
Okręgowego Szpitala Kolejowego we Wrocławiu

Zaburzenia snu stanowią coraz częstszy problem pacjentów hospitalizowanych z powodu chorób przewlekłych. Znacząco obniżają one jakość życia.
Celem pracy jest ocena częstości występowania zaburzeń snu u chorych operowanych w tutejszym oddziale z powodów onkologicznych.
Materiał i metoda: Badaniem objęto wybranych 78 chorych (38 mężczyzn i 40 kobiet) w wieku od 50 do 87 lat.
Pacjenci byli operowani z powodu raka jelita grubego, żołądka, tarczycy, trzustki lub przestrzeni zaotrzewnowej.
Analizowano dokumentację medyczną oraz prowadzono rozmowy z pacjentami na temat zaburzeń snu. Zadawano pytania odnośnie długości snu, jego głębokości, trudności z zasypianiem, ilości nocnych przebudzeń i pory porannej pobudki. Z uwagi na podeszły wiek i ciężki stan większości chorych zrezygnowano z formy ankiety wypełnianej przez pacjentów.
Wyniki: Wszyscy pacjenci deklarowali występowanie u siebie zaburzeń snu. 98% chorych nie mogło spać odpowiednio długo, 97% nie spało odpowiednio głęboko, 99% miało problemy z zasypianiem, u 96% występowało przynajmniej jedno nocne przebudzenie, u 98% poranna pobudka miała miejsce zbyt wcześnie. Nie obserwowano różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami w występowaniu zaburzeń snu. Nie obserwowano także zależności występowania zaburzeń snu od wieku.
Wnioski:
    1. U pacjentów onkologicznych zaburzenia snu są bardzo częste
    2. W sposób znaczący wpływają one na obniżenie jakości życia
    3. Wiadomości uzyskane z badania przyczynią się do wypracowania odpowiedniego modelu leczenia zaburzeń snu uwzględniającego także psychoterapię.




TOŻSAMOŚĆ NARRACYJNA - WYBRANE WYNIKI ANALIZY NARRACJI OSÓB CHORYCH NA SZPICZAKA MNOGIEGO

Magdalena Bidacha
Zakład Humanistycznych Podstaw Medycyny, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Puławskie Towarzystwo Przyjaciół Chorych HOSPICJUM

Przedstawione zostaną wybrane wyniki badań przeprowadzonych z udziałem pacjentów u których zdiagnozowano szpiczaka mnogiego, zaliczanego do nowotworów złośliwych. Celem badań była odpowiedź na pytanie o specyfikę narracji o sobie u osób chorujących na szpiczaka mnogiego. Do badania tożsamości narracyjnej wykorzystano metodę biograficzną Historia Życia (Life Story Method), wzorowaną na schemacie wywiadu narracyjnego McAdamsa.
W języku symbolicznie wyrażona jest forma życia człowieka, niektórzy autorzy wręcz utożsamiają ją z językiem, dlatego analiza narracji o życiu jako całościowym zdarzeniu uznawana jest za główny sposób docierania do subiektywnego świata człowieka. Także świata człowieka chorego. Choruje nie tylko organ, ale cały człowiek. Aby go leczyć, trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie, kim jest. Jest to pytanie o tożsamość. Nie ma chyba lepszego sposobu na odnalezienie odpowiedzi na tak postawione pytanie, niż zadanie go samemu choremu. Pozwala to przybliżać się do zrozumienia osoby w jej własnych kategoriach.


Sesja:     Rola sztuki w psychoonkologii pod patronatem Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej:

MUZYKOTERAPIA W REHABILITACJI ONKOLOGICZNEJ

Małgorzata Stańczyk
Wielkopolskie Centrum Onkologii

Doniesienia naukowe coraz częściej wskazują na zastosowanie muzykoterapii w procesie leczenia i rehabilitacji. W różnych dziedzinach medycyny mogą być stosowane różne techniki terapeutyczne w zależności od celu, któremu mają służyć. Muzykoterapia w onkologii jest stosowana jako metoda kompleksowego leczenia pacjentów - wspomaga i uzupełnia inne metody leczenia. W odniesieniu do pacjentów onkologicznych stosowana jest głównie muzykoterapia w formie receptywnej, nastawiona na odbiór muzyki wybranej przez pacjenta lub przez muzykoterapeutę.
Dla pogłębienia doznań muzykę łączy się z rysunkiem lub tekstem literackim. Muzyka towarzyszy wizualizacji, technikom oddechowym, terapii zajęciowej. Muzyka jako czynnik, który stymuluje i porządkuje ruch wykorzystywana jest również w przebiegu zajęć muzyczno-ruchowych. Muzyka w terapii stosowana jest w celu łagodzenia negatywnych - głównie psychologicznych skutków choroby - odczuwanego lęku, niepokoju i smutku. Muzykoterapia ukierunkowana jest na dostarczanie dodatnich porzeżyć, poprawę nastroju pacjenta oraz zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa i akceptacji. Udział w muzykoterapii sprzyja uwalnianiu i ekspresji tłumionych emocji, daje poczucie spokoju i wyciszenia. Wielokierunkowe oddziaływanie muzykoterapii na sferę psychiczną i somatyczną człowieka sprawia, iż coraz częściej znajduje ona zastosowanie w wielu dyscyplinach medycyny, a tym samym odnalazła swoje miejsce w ramach holistycznie rozumianego systemu opieki nad pacjentem.


 

Sesja: Aktywność stowarzyszeń pacjentów i aktywność organizacji pozarządowych.

WYCHOWAWCZO-EDUKACYJNY ASPEKT OPIEKI NAD PRZEWLEKLE I TERMINALNIE CHORYMI - ROLA POLSKIEGO  TOWARZYSTWA PSYCHOONKOLOGICZNEGO W KREOWANIU CELÓW I POSTAW WYCHOWAWCZYCH

Józef Binnebesel
Wyższa Szkoła Edukacji Zdrowotnej w Łodzi

Współczesna pedagogika zarówno w kontekście działań teoretycznych, jak i praktycznych jest bezsilna wobec tematu choroby, cierpienia i śmierci. Zwrócenie uwagi na te kwestie ma wieloaspektowe znaczenie w teorii pedagogicznej, jak i praktyce. Istotnym elementem tego braku jest kwestia kreowania celów wychowawczych zarówno na płaszczyźnie teleologicznej, jak i konkretnych działań wychowawczo-opiekuńczych. W tym kontekście koniecznym wydaje się podkreślenie specyficznej roli Polskiego Towarzystwa Psychoonkologicznego.



WOLONTARIAT - WSPARCIE - WIEDZA. MOJE DOŚWIADCZENIA W PRACY Z PACJENTAMI ONKOLOGICZNYMI

Marta Rusek
Fundacja Psychoonkologii ”Ogród Nadziei”

Zadaniem wolontariatu jest dobrowolna, nieodpłatna, świadoma praca na rzecz innych, wykraczająca poza więzi rodzinne, koleżeńskie czy sąsiedzkie. Bezinteresowna działalność skierowana ku potrzebującym może przyjmować różne formy, dlatego też taka postawa wymyka się łatwym i prostym definicjom. Niewątpliwie wolontariusze dotykają codziennych ludzkich trosk, ale też ich udziałem są chwile szczęścia czy poczucie spełnienia. Bez duchowego wymiaru działalności na rzecz innych nie jest możliwe zdefiniowanie roli i posługi wolontariatu.
Podobnie jest też w psychoonkologii - wolontariat jest jej nieodłączną częścią, mimo to mało jest opracowań systematyzujących wiedzę w tym zakresie. Przegląd publikacji naukowych wskazuje na niewielkie dotychczasowe zainteresowanie wolontariatem w psychoonkologii. Większość dotychczasowych badań dotyczyło głównie ewaluacji programów wolontaryjnych oraz prób włączenia ich do medycznego leczenienia onkologicznego.
Wolontariat w psychoonkologii może przyjmować różne formy. Prezentacja ta skupia się na pomocy polegającej na bezpośrednim wsparciu pacjenta i jego bliskich. Po pierwsze, ze względu na specyfikę choroby nowotworowej, praca ta wymaga dość specjalistycznej wiedzy na temat choroby oraz sposobów radzenia sobie z chorobą. Po drugie - wolontariusz pracujący z pacjentami onkologicznymi może stykać się z trudnymi tematami życia i śmierci, bólem fizycznym pajentów, bezradnością czy frustracją. Jednocześnie przekraczanie własnego lęku przed chorobą, szczera relacja z drugą osobą dawać może głębokie poczucie spełnienia i satysfakcji. Zatem potrzeba pomagania musi iść w parze z wiedzą oraz wsparciem ze strony innych wolontariuszy czy specjalistów, a zadania wolontariuszy muszą być jasno sprecyzowane.
Główna część prezentacji dotyczyć będzie doświadczeń własnych w zakresie wolontariatu w psychoonkologii. Praca z osobą z diagnozą to przede wszystkim towarzyszenie jej w sytuacji choroby. Wspólne spędzanie czasu z pacjentem i jego bliskimi, rozmowy i spacery, z pozoru drobne aktywności stanowią trzon wolontaryjnej pomocy, są też nieocenione w procesie zdrowienia. Z drugiej strony, pogłębiony kontakt z inną osobą jest motywatorem do samorozwoju i głębszego poznania siebie, swoich możliwości oraz ograniczeń. W tym ujęciu wolontariat jest nie tylko zaspakajaniem potrzeb chorego, ale jest przede wszystkim dzieleniem się sobą z innymi.


 

OGRANICZENIE I POZBAWIENIE WOLNOŚCI A OPIEKA PALIATYWNO - HOSPICYJNA. PRZEGLĄD GŁÓWNYCH KIERUNKÓW WYKORZYSTANIA  OPIEKI PALIATYWNO - HOSPICYJNEJ W ŚWIECIE I W POLSCE


Agnieszka Paczkowska, Piotr Krakowiak, Mikołaj Majkowicz
Fundacja Hospicyjna, Zakład Psychologii Klinicznej GUMed

W drugiej połowie XX wieku zostały szerzej rozpowszechnione zasady opieki paliatywno-hospicyjnej. Od tego momentu opieka paliatywna rozwija się wielokierunkowo. Interesującym kierunkiem realizowania ideałów hospicyjnych jest powstanie w różnych krajach programów łączących obszar więziennictwa z opieką paliatywno-hospicyjną. Stany Zjednoczone dysponują bogatym doświadczeniem w więziennej opiece hospicyjnej realizując ideę sprawiedliwego dostępu do opieki paliatywnej grup marginalizowanych społecznie. Kolejnym pozamedycznym zadaniem hospicjów jest podejmowanie istotnych społecznie zagadnień związanych z sensem życia, wpływaniem na postawy wobec śmierci. Ten edukacyjny walor hospicjów został wykorzystany przez polski system penitencjarny w resocjalizacji osób pozbawionych wolności poprzez bezpośredni ich kontakt z osobami chorymi terminalnie. Poniższa analiza pozwoli zapoznać się z głównymi założeniami dotyczącymi współpracy zespołów opieki paliatywno-hospicyjnej z osobami odosobnionymi.
Wolontariat hospicyjny skazanych - Stany Zjednoczone Ameryki Północnej.
Program wolontariatu skazanych jest odpowiedzią na proces starzenia się społeczności więziennej w Stanach Zjednoczonych. W latach dziewięćdziesiątych wzrosła ilość więźniów chorych terminalnie. Każdego roku ponad 3000 osób umiera w więzieniach. W celu zaspokojenia potrzeb śmiertelnie chorych więźniów stworzono system więziennej opieki hospicyjnej. Obecnie istnieje 58 programów takiej opieki w Stanach Zjednoczonych. Hospicja prowadzone są przez interdyscyplinarne zespoły, w których istotną rolę odgrywają wolontariusze - więźniowie. Korzyści po stronie więziennictwa to m.in. obniżenie kosztów związanych z opieką nad chorym oraz skuteczne wypełnianie celów resocjalizacyjnych. Możliwość spędzenia ostatnich dni życia skazanych wśród swoich kolegów, przebywanie chorych w znanym otoczeniu, odkrywanie często nieznanego modelu zachowań przez wolontariuszy - więźniów to korzyści czerpane przez osadzonych.
Wolontariat hospicyjny skazanych - Polska.
W Polsce uwypuklenia wymagają programy polegające na zatrudnianiu osób pozbawionych wolności jako wolontariuszy niosących bezpośrednią pomoc osobom potrzebującym. W 2009 roku Polska otrzymała Kryształową Wagę Wymiaru Sprawiedliwości, prestiżową nagrodę przyznawaną przez Komisję Europejską i Radę Europy za projekt pt. „Wolontariat skazanych w Polsce - realizujący nowatorską formę współpracy zakładów karnych z hospicjami i domami pomocy społecznej. Wyróżnikiem nagrodzonego projektu jest ogólnopolski program Fundacji Hospicyjnej pt. „WHAT”
Wolontariat Hospicyjny jako narzędzie Akceptacji i Tolerancji dla osób opuszczających placówki penitencjarne - wynikający z pięcioletniej współpracy Hospicjum w Gdańsku z Zakładem Karnym w Gdańsku - Przeróbce. Celem projektu jest reintegracja społeczna więźniów poprzez wolontariat hospicyjny, kurs sanitariusza, szkolenia interpersonalne oraz ofertę doradztwa zawodowego. Program WHAT realizowany jest w 12 jednostkach penitencjarnych. Efekty projektu WHAT finansowanego ze środków FIO to:
• 215 osób z ośrodków paliatywno-hospicyjnych przeszkolonych w WHAT;
• 276 osób z ośrodków penitencjarnych przeszkolonych w WHAT;
• 333 osoby biorące udział w zajęciach dla więźniów - kandydatów do wolontariatu hospicyjnego;
• 21 osób, które w ramach projektu zostały wolontariuszami hospicyjnymi przybywając do pracy w ośrodkach paliatywno-hospicyjnych z półotwartego lub otwartego zakładu karnego.
Wstępne badania ankietowe pozwalają wnioskować, że włączenie penitencjariuszy do zespołu hospicyjnego, spotkanie z ludzkim cierpieniem wpływają na poprawę funkcjonowania psychospołecznego uczestników projektu. Podkreślenia wymaga wymiar praktyczny wolontariatu więźniów i pozytywne nastawienie personelu hospicyjnego oraz pacjentów. Zgodnie z założeniami projektu WHAT wykonane zostaną w latach 2009 - 2011 badania psychologiczne i statystyczne dotyczące procesów resocjalizacyjnych zachodzących wśród więźniów - wolontariuszy w hospicjum oraz wpływu ich działań na jakość opieki paliatywnej. Przyczyni się to do opracowania pełnego programu reintegracji społecznej więźniów poprzez pracę z osobami niepełnosprawnymi, starszymi oraz terminalne chorymi.



DOŚWIADCZANIE LĘKU PRZEZ OSOBY CHORE.

Ks. Andrzej Gretkowski

Wydaje się, że najtrudniejszym doświadczeniem w życiu człowieka jest doświadczenie ciężkiej choroby, która najczęściej doprowadza do śmierci. Człowiekowi pozostaje wówczas się zmierzyć ze swoim bólem i lękiem. Rodzą się pytania: Czego najbardziej boi się człowiek chory umierający? W jakich momentach jest on najsilniejszy?  Czego najbardziej on od nas oczekuje? ...na te i podobne pytania autor wystąpienia podejmuje próbę odpowiedzi.



DZIAŁALNOŚĆ FUNDACJI URSZULI JAWORSKIEJ
Urszula Jaworska
Fundacja Urszuli Jaworskiej

Głównymi celami działalności Fundacji Urszuli Jaworskiej jest szeroko pojęta pomoc dla ludzi chorych na nowotwory, prowadzenie akcji edukacyjnych i informacyjnych w prasie, radio i telewizji.
PROGRAM ROZWOJU REJESTRU DAWCÓW SZPIKU
Rejestr Fundacji obecnie zrzesza ponad 13000 dawców. Jest także rejestrem, który na swym koncie ma już 33 udane przeszczepy szpiku kostnego pochodzącego od dawców zarejestrowanych w Fundacji, a dobrano już kolejnych, zgodnych genetycznie polskich dawców dla polskich pacjentów. Jest drugim pod względem liczby zarejestrowanych osób Bankiem Dawców Szpiku Kostnego w Polsce. W celu pozyskania wolontariuszy chcących zostać potencjalnymi dawcami szpiku oraz funduszy na ich przebadanie Fundacja Urszuli Jaworskiej organizuje multimedialne kampanie społeczne
PROGRAM EDUKACYJNY - TRANSPLANTACJA NARZĄDÓW
W dniu 6 listopada i 18 grudnia 2007 roku odbyły się warsztaty dla dziennikarzy mające na celu podniesienie wiedzy w zakresie transplantacji narządów i wygenerowanie artykułów PR w mediach. Rozesłany został list od Dawców Szpiku Fundacji Urszuli Jaworskiej do parafii kościoła w kwestii dawstwa narządów do transplantacji. Wydrukowana został broszurka w ilości 120 tys. sztuk. Rozesłana została do Akademii Medycznych, Parafii oraz jako dodatek do Życia Warszawy.
Program współfinansowany z dotacji Ministerstwa Zdrowia.
PROGRAM EDUKACYNJY DOTYCZĄCY PROFILAKTYKI NOWOTWOROWEJ
Akcja, którą organizuje Fundacja ma charakter edukacyjny i prowadzona była wśród uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych oraz uczelni wyższych. Od ponad dwóch lat dołączyliśmy do Policealnego Liceum Medycznego, które od dziesięciu lat na terenie Radomia i okolic z ogromnym powodzeniem przeprowadza te akcje w szkołach. Głownie stawiamy na młodzież, która przygotowana przez nas i pod naszym nadzorem, przeprowadza te akcje na trenie własnej szkoły.
Patronat nad kampanią objął Pan Adam Struzik - Marszałek Województwa Mazowieckiego, Kurator mazowiecki Pan Grzegorz Tyszko, poparcia udzielił też Mazowiecki Oddział NFZ.
W ramach kampanii organizować będziemy szereg działań edukacyjnych, finansowanych w większości ze środków unijnych.
GRUPY WSPARCIA. W 2007 Fundacja Urszuli Jaworskiej rozpoczęła realizację programu grup wsparcia. Podczas tych spotkań pacjenci otrzymają wsparcie nie tylko od siebie nawzajem ale głównie, lekarzy hematologów, psychoonkologów, Rzecznika Praw Pacjenta oraz specjalistów z ZUS-u. Udział potwierdziła Pani Rzecznik Praw Pacjenta przy NFZ oraz Prezes ZUS. Dołączyła również Polska Grupa Białaczkowa, której prezesem jest Prof. Jerzy Hołowiecki.
Patronat objęło Polskie Towarzystwo Psychoonkologiczne z Prezes Prof. Krystyną de Walden - Gałuszko.
Rozpoczynamy również programy Grup Wsparcia dla rodziców dzieci chorych na nowotwory, dla osób chorych na WZW, osób narażonych na zakażenie grzybicze IZG.
Planujemy program skierowany do pacjentów i lekarzy, warsztaty komunikacji. W przygotowaniu następne programy które uruchomimy po uzyskaniu grantów.
BIAŁACZKA - SPRAWDŹ CZY NIE WESZŁA CI W KREW KAMPANIA SPOŁECZNA
Ogólnopolska kampania zainicjowana przez Fundację Urszuli Jaworskiej oraz Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej
Główne cele akcji :
•     zwiększenie wykrywalności białaczki w społeczeństwie polskim poprzez:
•     podniesienie wiedzy w społeczeństwie na temat białaczki (objawy, diagnostyka, leczenie, wpływ wczesnej diagnostyki na rokowanie etc.) oraz zachęcenie do wykonywania badań diagnostycznych
•     zachęcenie lekarzy pierwszego kontaktu oraz lekarzy medycyny pracy do zlecania badań pod kątem chorób hematologicznych
Fundacja Urszuli Jaworskiej otrzymała w Konkursie „Sukces Roku 2008 w Ochronie Zdrowia -Liderzy Medycyny” tytuł Lidera Roku 2008 w Ochronie Zdrowia - działalność charytatywna
Fundacja Urszuli Jaworskiej-Organizacja Pożytku Publicznego
ul. Międzynarodowa 61, 03-922 Warszawa tel/fax 022 870-05-21, www.fundacjauj.pl, office@fundacjauj.pl



HISTORIA AMAZONEK

Anna Ziemiańska
Gdańskie Stowarzyszenie Kobiet „Amazonki”

Gdańskie Stowarzyszenie Kobiet „Amazonki” przy Klinice Chirurgii Onkologii Akademii Medycznej w Gdańsku to organizacja, która zrzesza w swych szeregach kobiety po leczeniu choroby nowotworowej piersi.
Stowarzyszenie w Gdańsku powstało w 1992 roku i jest zarejestrowane jako organizacja pożytku publicznego.
Zadaniem stowarzyszenia jest organizacja psychoterapii fizycznej, jak i psychicznej przed i po zabiegach amputacji piersi w celu przywrócenia do normalnego życia w pracy zawodowej, jak i życia rodzinnego.
Istotnym punktem w statucie stowarzyszenia jest wolontariat.
Kobiety, które same przeszły chorobę nowotworową, tzw. Ochotniczki są przeszkolone przez  profesjonalnych psychologów i odwiedzają chore kobiety w szpitalu tuż po operacji.
Ochotniczki prowadzą również działalność na rzecz profilaktyki  np. w szkołach, na uczelniach organizując pogadanki o samobadaniu piersi i zagrożeniach chorób nowotworowych.
Nawiązujemy współpracę z innymi stowarzyszeniami, aby wymieniać doświadczenia związane z naszą pracą społeczną, w jaki sposób pomagać tym najbardziej potrzebującym chorym.


 

Sesja: Wolontariat w psychoonkologii

ASPEKTY PRAWNE WOLONTARIATU

Leszek Pawłowski
Zakład Medycyny Paliatywnej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Wolontariat jest sferą aktywności społecznej, w ramach której osoby fizyczne (wolontariusze) wykonują w sposób ochotniczy i bez wynagrodzenia świadczenia na rzecz uprawnionych organizacji, nazywanych korzystającymi. Zasady wykonywania świadczeń przez wolontariuszy zostały uregulowane w przepisach ustawy z dn. 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.). Znajdują one zastosowanie do działalności wolontariuszy na różnych polach, w tym również do wykonywania przez nich świadczeń w zakresie psychoonkologii. Wolontariusze uczestniczą zarówno w udzielaniu wsparcia pacjentom, jak i w działaniach na rzecz placówki, która to wsparcie zapewnia. Ich aktywność może polegać na wykonywaniu czynności wymagających posiadania specjalistycznej wiedzy, doświadczenia lub legitymowania się odpowiednim prawem wykonywania zawodu. Z drugiej strony do ich zakresu obowiązków mogą także należeć zadania, których realizacja jest dopuszczalna bez konieczności posiadania przewidzianych w przepisach kwalifikacji lub spełniania wymagań. Sytuację wolontariuszy w działających w sferze psychoonkologii obok przepisów ogólnych oraz przepisów dotyczących wykonywania poszczególnych zawodów (jak np. ustawa z dn. 8.06.2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów) kształtują również przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej (Kodeks cywilny) i karnej (Kodeks karny) oraz przepisy dotyczące praw pacjenta, jeśli wsparcie jest udzielane osobom będącym pacjentami (ustawa z dn. 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Niezależnie od przepisów powszechnie obowiązujących w placówkach udzielających wsparcia w zakresie psychoonkologii obowiązują przepisy wewnętrzne, które mogą kształtować sytuację wolontariuszy. Niekiedy placówki te wydają przepisy dotyczących samego wolontariatu, takie jak regulaminy wolontariatu.
Wykonywanie świadczeń przez wolontariusza niezależnie od ich rodzaju powinno odbywać się w zakresie, w sposób i w czasie określonym w porozumieniu z placówką (korzystającym). Na korzystającym spoczywa obowiązek zapewnienia przestrzegania praw wolontariusza oraz nałożenie na wolontariuszy obowiązków, które pozwolą na zapewnienie ochrony praw pacjentów, bezpieczeństwa placówki i jej personelu.



EDUKACJA PSYCHOONKOLOGICZNA W SZKOŁACH

Kamil Kabasiński
 Regionalne Centrum Informacji i  Wspomagania Organizacji Pozarządowych w Gdańsku

„Kiedy tworzysz plany na jeden rok, zasiej zboże
Kiedy tworzysz plany na 10 lat, posadź drzewa
Kiedy tworzysz plany na całe życie, kształć ludzi”
Guanzi
Psychoonkologia w polskich środowiskach medycznych ma wywalczoną pozycję, choć z pewnością jest to na razie pozycja startowa i na tym polu jest wiele do zrobienia to jeden z lądów został odkryty i można pokusić się o kolejne, innowacyjne wyprawy.
Pojęcie „edukacja” nierzadko pojawia się w środowiskach związanych z psychoonkologią, zazwyczaj oznacza ono dodatkową porcję nowej wiedzy dla lekarzy lub psychologów. Tak więc, to co przeważnie pojawia się w języku psychonkologów jako „edukacja” jest adresowane jedynie do kadr związanych z medycyną lub psychologią, które powinny zostać dodatkowo przeszkolone. Edukacja zgodnie z etymologią (łac. educatio) oznacza zaś nie dokształcanie a wychowanie.
Znaczenie pojęcia „edukacja” wskazuje nowy, dotąd nieodkryty w polskiej psychoonkologii ląd. Proces wychowania powinien rozpoczynać się od dziecka, a dziecka (a nawet młodzieży) polska psychoonkologia stara się unikać i jeśli zaczyna komuś mówić o sobie, to są to dopiero studenci, przeważnie kierunków medycznych.
Jak wychować  dzieci i młodzież do psychonkologii? Aktywnie. Z pewnością zadajecie sobie Państwo pytanie, jak dzieci i młodzież aktywnie mogą być zaangażowane w działania związane z psychoonkologią? Niewątpliwe zasługi w tym zakresie ma ruch hospicyjny. Choć jeszcze niedawno społeczności lokalne oprotestowywały powstawanie hospicjum na swoim osiedlu, a nauczyciele byli niechętni do wpuszczenia do szkoły prelegenta z hospicjum, to dzięki mozolnej i ciężkiej pracy przedstawicieli hospicjów w całej Polsce, wolontariat dzieci i młodzieży w hospicjach jest dzisiaj jedną z najpopularniejszych form wolontariatu. Czy w bogactwie potrzeb, jakich codziennie doświadcza chory, nie można znaleźć takich, które mogą spełnić nawet najmłodsze dzieci?
Zachęcanie do wolontariatu na rzecz pacjentów, niezależnie od tego czy placówka jest z małej miejscowości czy z dużego miasta zawsze przynosić będzie wiele korzyści. Po pierwsze daje możliwości spełnienia potrzeb, które nie muszą mieć charakteru stricte medycznego, i na które personel może nie mieć czasu. Po drugie poszerza krąg partnerów dla działań poszczególnych placówek, ale też psychoonkologii w ogóle nie tylko o dzieci i młodzież, ale też o nauczycieli i rodziców. Po trzecie, ponieważ szkoły mogą aplikować o środki europejskie, partnerstwo ze szkołą może sprawić, że pojawią się projekty o tematyce psychoonkologicznej realizowane w szkole ze środków unijnych. Po czwarte, aktywne zaangażowanie dzieci i młodzieży edukuje – wychowuje do m.in. zdrowego trybu życia, wrażliwości na cudze potrzeby, uczy umiejętności pracy w grupie oraz wskazuje na psychoonkologię jako temat ważny, z którym być może zechcą w przyszłości związać swoje zawodowe życie.


 

Sesja: Psychoterapia w psychoonkologii


PSYCHOLOG W HOSPICJUM DOMOWYM: PROFESJONALISTA DIAGNOSTYK, PSYCHOTERAPEUTA, CZŁOWIEK

 Wanda Rusiecka
Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki w Suwałkach
Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Paliatywnej w Suwałkach

Wprowadzenie:
W chwili obecnej mówi się bardzo dużo o tym, co się powinno wobec człowieka chorego. Humanitarne podejście jako dewiza naczelna, jego interdyscyplinarność, zaspokajanie potrzeb fizycznych, psychicznych, społecznych i duchowych. Zmiana postaw wobec choroby nowotworowej, śmierci i umierania. Śmierć jako zjawisko czysto ludzkie, naturalne oraz poprawa jakości życia umierającego człowieka. Jak wygląda to w praktyce, kiedy idzie się do człowieka chorego,kiedy te idee trzeba przenieść na praktyczny grunt?
Istota problemu:
W rzeczywistości wygląda to zupełnie inaczej. Często dosyć odlegle od tego co się powinno. Dlaczego? Czy nabytą teoretyczną wiedzę łatwo jest zastosować w rzeczywistości? Co pomaga a co przeszkadza? Zadaniem psychologa w domowej opiece hospicyjnej jest: sporządzanie indywidualnej diagnozy psychologicznej pacjenta, członków rodziny przy pomocy wywiadu - rozmowy klinicznej, obserwacji w warunkach domowych, wywiadu z rodziną, psychoterapii bezpośredniej, psychoterapii pośredniej rodziny w trakcie trwania choroby pacjenta, rodziny w czasie żałoby, współpracy z lekarzem, pielęgniarką, pracownikiem socjalnym, duchownym, wolontariuszem, działalności szkoleniowo-edukacyjnej. Oprócz tego należy prowadzić dokumentację medyczną, sprawozdawczą i statystyczną na zasadach obowiązujących SPZOZ. Jak to wszystko zrealizować w warunkach wizyty domowej? Ważne:  Czy lubię ludzi? Czy umiem być naturalną? Czy nie mam barier w nawiązywaniu kontaktów? Czy jestem otwarty na drugiego człowieka i jego potrzeby? Na ile umiem empatycznie współbrzmieć z chorym i jego rodziną? Na ile mam pozałatwiane własne problemy wobec choroby i śmierci? Na ile moja dojrzałość emocjonalna pozwoli mi przyjąć nie akceptowanie mojej osoby przez człowieka chorego? Na ile nie przerazi mnie wygląd, zapach, ból i cierpienie chorego? Jeśli jest pozytywna odpowiedź na te pytania to potem rodzi się następne: Jak pomagać? Jak zastosować założenia terapeutyczne? Jak wygląda psychoterapia człowieka umierającego?
Przykłady pacjentów (opisy przy wystąpieniu). Jak wygląda współpraca z rodziną? (na przykładach).
Wnioski:
W kontakcie z chorym terminalnie oraz z jego rodziną najważniejszy jest aspekt czysto ludzki: bycie z drugim człowiekiem, empatyczne pozytywne współbrzmienie, stosunek miłości i porozumienia, wewnętrzna zgoda na koleje ludzkiego losu, świadomość ograniczoności ludzkiego życia, siła ducha.



WPŁYW REHABILITACJI PSYCHOFIZYCZNEJ NA STAN PSYCHICZNY KOBIET LECZONYCH Z POWODU RAKA PIERSI. OCENA WYBRANYCH PARAMETRÓW.

Danuta Longić, Wojciech Michalski*, Sylwia Świstak-Sawa,
Hanna Tchórzewska, Teresa Wysocka-Bobryk.
Zakład Rehabilitacji, *Biuro Badań Klinicznych i Biostatystyki, Centrum Onkologii – Instytut im Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Wstęp i materiał: Relaksacja należy do najczęściej zalecanych i stosowanych interwencji psychologicznych w leczeniu i rehabilitacji ludzi chorych na nowotwory złośliwe.  W zakładzie Rehabilitacji Centrum Onkologii w Warszawie przeprowadzono badanie 100 kobiet uczestniczących w programie rehabilitacji psychofizycznej po zabiegu operacyjnym raka piersi w okresie od 2 do 4 tygodni.
Cel: Celem badania było stwierdzenie, czy uczestniczenie w rehabilitacji związane było ze zmianami nasilenia lęku i depresji, doświadczanymi przez pacjentki, zmianami w zakresie stosowanych przez nie strategii radzenia sobie z  chorobą nowotworową oraz zmianami postaw pacjentek wobec terapii i wobec aktualnych celów życiowych.
Dodatkowym celem była analiza wpływu wybranych czynników: wieku, wykształcenia, aktywności zawodowej, życia: samotnego/rodzinnego, oraz statusu leczenia uzupełniającego na skuteczność rehabilitacji psychofizycznej.  
Metody: Program rehabilitacji obejmował oddziaływania psychologiczne: cykl zajęć  psychoedukacyjnych – 5x 45 minut, cykl sesji relaksacyjnych metodą PMR Jacobsona – 5x30 minut, ćwiczenia metodą ukierunkowanych wyobrażeń – 5x15 minut oraz fizyczne: nauka automasażu – 5x30 minut, ćwiczenia w odciążeniu (kończyny po stronie operowanej) -10x 30 minut. Całość programu trwała łącznie dwa tygodnie. W celu zbadania skuteczności rehabilitacji przeprowadzono dwukrotnie, przed i po cyklu działań rehabilitacyjnych  badanie testami psychologicznymi: Skalą HAD’S  M.Zeiga, Skalą MiniMAC  M.Watson i Kwestionariuszem SOPER  J.Tylki. Istotność statystyczną różnic w wynikach testowano sparowanym testem T-Studenta. Do analizy wpływu wybranych czynników na wyniki testów psychologicznych zastosowano wielowariantowy uogólniony model liniowy. Dla wszystkich testów statystycznych przyjęto poziom istotności 0,01.
Wyniki: Statystycznie istotne różnice pomiędzy pierwszym i drugim pomiarem stwierdzono w odniesieniu do: zmiennych lęku, depresji i rozdrażnienia - HAD’S; lęku, ducha walki oraz pozytywnego przewartościowania w zakresie mechanizmów radzenia sobie z chorobą – MiniMAC; postaw wobec terapii – SOPER. Kierunek zmian był zgodny z zamierzonym. Stwierdzono statystycznie istotny wpływ wieku i aktywności zawodowej na lęk, T i DW. Pacjentki młode i aktywne zawodowo najlepiej odpowiadają na rehabilitację psychofizyczną.



FORMY ARTETERAPII REALIZOWANE NA TERENIE WIELKOPOLSKIEGO CENTRUM ONKOLOGII

Dorota Gołąb, Arkadiusz Spychała
Wielkopolskie Centrum Onkologii

Podczas wystąpienia przedstawione zostaną formy zajęć o charakterze terapii zajęciowej i arteterapii proponowane osobom z rozpoznaną chorobą nowotworową leczonym na terenie Wielkopolskiego Centrum Onkologii. Wśród nich znajdują się m.in. choreoterapia, muzykoterapia, biblioterapia, spotkania z plastykiem poświęcone technice szycia patchworków.
Próby wprowadzania zajęć o charakterze arteterapii wynikały z chęci:
-     zagospodarowania czasu wolnego pacjentom
-     stworzenia okazji do „zapomnienia”-  „wyjścia poza zagrażającą sytuację”( R.May)
-     stworzenia okazji do wyrażenia swoich uczuć w tym przede wszystkim - wyrażenia ich w sposób niewerbalny (muzyko- i choreoterapia).
Istotne w tej pracy wydaje się być zaangażowanie samych pacjentów jako osób organizujących te formy spotkań dla innych.
Zasygnalizowane zostaną także wysiłki zmierzające do wprowadzenia arteterapii do zajęć prowadzonych dla personelu medycznego.



PROGRAM SIMONTONA A POZIOM NADZIEI I LĘKU U PACJENTÓW CHORYCH NA NOWOTWORY

Paweł Grzybek, Świętokrzyskie Centrum Onkologii, Kielce
Patrycja Orzechowska-Niedziela, Świętokrzyskie Centrum Onkologii, Kielce
Andrzej Gryglewicz, Akademia Wychowania Fizycznego, Warszawa
Ewa Wojtyna, Uniwersytet Śląski, Katowice

Wprowadzenie: 
Choroba nowotworowa, jako choroba zagrażająca życiu, znacznie ingerująca w dotychczasowe funkcjonowanie chorego, sprzyja pojawianiu się zaburzeń lękowych. Ponadto funkcjonujące w opinii społeczeństwa mity i przekonania na temat choroby nowotworowej przyczyniają się do nasilania się poczucia beznadziejności.
Program Simontona poprzez wykorzystanie Racjonalnej Terapii Zachowania jest poznawczo-behawioralnym systemem oddziaływań mających na celu redukcję niezdrowych nawyków myślowych oraz ich zmianę w nowym, bardziej adaptacyjnym kierunku. Program ten obejmuje także pracę nad budowaniem nadziei, podnoszeniem poziomu witalności, nastroju, wykształceniem umiejętności lepszego radzenia sobie ze stresem i z lękiem (w tym lękiem przed śmiercią), budowaniem zdrowej sieci wsparcia, a także pracę nad nadaniem sensu własnej egzystencji w sytuacji choroby.
Cel pracy:
Celem pracy było zbadanie wpływu Programu Simontona na poziom lęku i nadziei u chorych onkologicznie.
Materiał i metody:
Badanie objęło grupę 72 osób, uczestniczących w pięciodniowych warsztatach Programu Simontona. Warsztaty te miały miejsce w Świętokrzyskim Centrum Onkologii. Wszystkie osoby biorące udział w badaniu były aktualnie leczone onkologicznie, a czas od rozpoznania choroby nowotworowej wynosił 1-6 miesięcy.
Badanie miało charakter podłużny i objęło dwa pomiary - pomiar początkowy i końcowy po zakończeniu warsztatów. Wykorzystano następujące metody kwestionariuszowe: Kwestionariusz Lęku Stanu i Cechy Spielbergera (STAI) oraz Kwestionariusz Nadziei Podstawowej (BHI-12).
Wyniki i wnioski:
Po zakończeniu oddziaływania zaobserwowano wyższy poziom nadziei i niższy poziom lęku-stanu w porównaniu z pomiarem początkowym.
Praca ta pokazuje, iż Program Simontona może być cennym wsparciem leczenia medycznego, a także pełnić funkcję oddziaływania interwencyjnego w sytuacjach kryzysowych, związanych z nasilonymi objawami lękowymi lub z narastającym poczuciem beznadziei.



WPŁYW RACJONALNEJ TERAPII ZACHOWANIA NA JAKOŚĆ ŻYCIA I STAN PSYCHICZNY U PACJENTÓW W TRAKCIE LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

Ewa Wojtyna, Instytut Psychologii, Uniwersytet Śląski, Katowice
Iwona Nawara, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Celem pracy było zbadanie wpływu krótkoterminowej Racjonalnej Terapii Zachowania (RTZ) na jakość życia chorych na nowotwory pozostających w trakcie leczenia chemio- lub radioterapeutycznego.
Badanie objęło grupę 124 osób, z których 61 wzięło udział w pięciodniowych warsztatach opartych na Racjonalnej Terapii Zachowania (30h), mających na celu naukę RTZ i przepracowanie negatywnych, niezdrowych przekonań pacjentów na bardziej adaptacyjne, zdrowsze treści poznawcze. Pozostałe 63 osoby, oczekujące na możliwość uczestnictwa w warsztatach, stanowiły grupę kontrolną. Wszystkie osoby biorące udział w badaniu pozostawały pod opieką onkologiczną i były poddawane leczeniu chemio- lub radioterapeutycznemu.
Badanie miało charakter podłużny i objęło dwa pomiary - pomiar początkowy i końcowy po 8 tygodniach.
Wykorzystano następujące metody kwestionariuszowe: Kwestionariusz Jakości Życia SF-36 i Szpitalną Skalę Lęku i Depresji (HADS).
W pomiarze końcowym zaobserwowano, iż w grupie RTZ pacjenci byli mniej depresyjni (p<0,05) i wykazywali niższy poziom lęku (p<0,01), niż pacjenci z grupy kontrolnej. W grupie kontrolnej w porównaniu z pomiarem początkowym wzrósł poziom lęku, natomiast nasilenie objawów depresyjnych pozostało na tym samym poziomie. Ponadto w grupie RTZ obserwowano poprawę lub utrzymanie się na tym samym poziomie poszczególnych wymiarów jakości życia, natomiast w grupie kontrolnej obserwowano obniżenie się jakości życia w  skalach funkcjonowania emocjonalnego, fizycznego oraz witalności i bólu.
Badanie wskazuje, iż krótkoterminowe oddziaływania oparte na Racjonalnej Terapii Zachowania mogą przyczynić się do optymalizacji funkcjonowania chorych na nowotwory w okresie ich leczenia.



ZRÓŻNICOWANIE JAKOŚCI ŻYCIA U PACJENTÓW Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ W TRAKCIE LECZENIA PRZYCZYNOWEGO I OBJAWOWEGO.

Anna Machnik-Czerwik, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie,
Zakład Psychologii, Wydział Nauk Społecznych

W referacie zostaną przedstawione wyniki badań, jakim zostali poddani pacjenci z chorobą nowotworową.
Badania jakości życia zostały przeprowadzone w dwóch grupach pacjentów podzielonych w zależności od rodzaju leczenia i opieki, jakiej byli poddani. Przebadano 80 pacjentów. Grupę pierwszą stanowiło 40 chorych będących w trakcie leczenia przyczynowego i znajdujących się na oddziale szpitalnym. Drugą grupę stanowili pacjenci leczeni objawowo, znajdujący się pod opieką hospicjum domowego. Celem badań, było porównanie jakości życia chorych w oby grupach. Starano się określić, jaki wpływ na ocenę jakości życia ma efektywność kontrolowania objawów fizycznych i psychicznych, aktywność pacjentów oraz psychiczne przystosowanie do choroby nowotworowej.



MODEL PSYCHOLOGICZNYCH UWARUNKOWAŃ OCENY JAKOŚCI ŻYCIA CHORYCH NA RAKA JAJNIKA.
Joanna Kozaka
Instytut Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego
Klinika Onkologii i Radioterapii GUM


Celem pracy było poszukiwanie psychologicznych uwarunkowań jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia (HRQL) w grupie chorych na źle rokujący nowotwór jajnika. Badanie przeprowadzono dwukrotnie w trakcie chemioterapii w grupie chorych w trakcie pierwotnego pooperacyjnego leczenia i wśród chorych leczonych w powodu nawrotu bądź choroby przetrwałej.
W badaniach zastosowano następujące kwestionariusze: EORTC QLQ-C30 i HADS do oceny HRQL, Mini-MAC do pomiaru strategii radzenia sobie z chorobą i SOC-29 jako miarę poczucia koherencji. W celu weryfikacji statystycznej sformułowanych hipotez użyto analizy konfirmacyjnej i modelowania równań strukturalnych (SEM)
Wielokrotne weryfikacje SEM uwidoczniły, że jakość życia w znacznym stopniu bezpośrednio zależy od poczucia koherencji i pośrednio (w mniejszym stopniu) od etapu leczenia. Ocena jakości życia pod koniec leczenia jest determinowana początkową jej oceną. Okazało się, że radzenie sobie i etap leczenia nie wpływają bezpośrednio na jakość życia. Poczucie koherencji warunkuje długofalową jakość życia, co akcentuje, że ocena HRQL zależy od czynników subiektywnych, a nie tylko od obiektywnego stanu zdrowia.



POZNAWCZE FUNKCJONOWANIE PACJENTA ONKOLOGICZNEGO PRZED I PO CHEMIOTERAPII. KIERUNKI POMOCY MEDYCZNEJ I POZAMEDYCZNEJ W ODZYSKIWANIU SPRAWNOŚCI UMYSŁOWEJ. ANALIZY PRZYPADKÓW DWÓJKI STUDENTÓW - KOBIETY I MĘŻCZYZNY

Agnieszka Pietrzyk,
Od. Onkologiczny Szpitala im. Leszczyńskiego w Katowicach,
tudium Pomocy Socjalnej WNS, Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Cel bada: poznanie subtelnych zmian funkcji poznawczych dwójki studentów leczonych przeciwnowotworowo, którzy skarżyli się na te zmiany po zakończeniu leczenia raka.
Osoby badane: kobieta z rakiem jajnika wyraziła zgodę tylko na uczestniczenie w psychologicznym treningu swych funkcji poznawczych; mężczyzna z rakiem jądra poddał się psychologicznemu treningowi poprawy swych procesów poznawczych oraz farmakoterapii lekami prokognitywnymi. Obaje ukończyli 21 lat. Pomoc psychologiczna i farmakologiczna trwały 1 rok.
Narzędzie badawcze: zgodnie z rekomendacjami International Cognition and Cancer Task Force zastososwano baterie skal do pomiaru funkcji poznawczych, wchodzących w skład WAIS-R.
Wyniki: pomoc umożliwiła badanym odzyskanie wystarczająco dobrego poziomu większości sprawności poznawczych.
Niemniej jednak oboje po roku ciągle uskarżali się na niesatysfakcjonujący ich poziom uwagi, koncentracji i energii potrzebnej do rozwiązywania zadań umysłowych. Kobieta, która nie korzystała ze wsparcia lakami prokognitywnymi, uskarżała się dodatkowo na trudności z planowaniem i antycypacją przyszłych celów i działań.
Konkluzja: choć otrzymane wyniki badań klinicznych nie umożliwiają ani ich generalizacji, ani określenia mechanizmów powstawania dysfunkcji poznawczych pacjentów leczonych cytostatykami, to ujawniają nowy obszar badań psychoonkologicznych i pomocy tym, którzy uskarżają się na specyficzne trudności poznawcze po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego.



WPŁYW ZACHOWANIA TECHNIKÓW RADIOTERAPII NA REAKCJE EMOCJONALNE PACJENTÓW CHORYCH NA RAKA

Sylwia Mądra
Klinika Onkologii i Radioterapii Uniwersyteckie Centrum Kkliniczne Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Zachowanie, gestykulacja, sposób wyrażania się techników radioterapii mają duży wpływ na pacjentów onkologicznych leczonych promieniowaniem jonizującym. Codzienny kontakt pacjenta z technikiem sprawia, że technik jest świadkiem wielu stanów emocjonalnych jakie okazuje chory na raka i często nie potrafi sobie z tym poradzić. Wynika to między innymi z braku szkoleń tej grupy zawodowej z psychoonkologii.
Prezentacja oparta wyłącznie na obserwacjach i doświadczeniach techników radioterapii w przebiegu wieloletniej pracy zawodowej.



OBRAZ OSOBOWOŚCIOWY IDEALNEGO TECHNIKA RADIOTERAPII W OCENIE PACJENTA

Mikołaj Majkowicz,
Zakład Badania nad Jakością Życia,
Gdański Uniwersytet Medyczny
Małgorzata Hanowicz, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne
Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Wstęp:
Zarówno choroba nowotworowa, jak i jej leczenie bardzo obciążają psychikę pacjenta. W czasie leczenia radioterapią, czyli przy pomocy promieniowania jonizującego, chory najczęściej spotyka się z technikiem radioterapii. Dlatego też technik radioterapii, oprócz realizacji leczenia, pełni bardzo ważną rolę psychoterapeutyczną. W związku z tą rolą ważnym zagadnieniem jest wiedza o tym, jakie są oczekiwania pacjentów w zakresie cech osobowości technika radioterapii. Wiedza ta pozwoli na efektywniejsze wykorzystanie czynników psychologicznych w procesie leczenia.
Materiał i metody:
Badaniem objęto grupę 80 pacjentów kliniki onkologii i radioterapii w Gdańsku, 40 leczonych radykalnie i 40 leczonych paliatywnie. Badani pacjenci wypełniali ankietę składającą się z testu przymiotnikowego ACL, zmodyfikowanej skali oceny emocji HADS-M, drabiny Cantrilla oraz danych metrykalnych (wiek, wykształcenie, płeć, wsparcie, obszar naświetlania, oraz ilość frakcji).
Wyniki:
Dane zostaną opracowane po zakończeniu badania, w połowie maja 2009 r. i zaprezentowane na Konferencji.